Loontransparantie krijgt vanaf 2027 een veel concretere plek in het HR en salarisbeleid

5 min  |   20 november   |  Melanie van den Hoven

Je hebt binnenkort wat uit te leggen als werkgever! Loontransparantie krijgt vanaf 2027 een veel concretere plek in het HR en salarisbeleid. De Europese richtlijn over loontransparantie geeft medewerkers meer inzicht in hun beloning en versterkt de regels rond gelijk loon voor gelijk of gelijkwaardig werk. In Nederland wordt dit uitgewerkt in de Wet implementatie Richtlijn loontransparantie mannen en vrouwen. Het wetsvoorstel ligt momenteel bij de Tweede Kamer. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2027, waarbij de parlementaire behandeling nog loopt en de definitieve datum dus kan wijzigen.

Voor onderwijsorganisaties lijkt de impact op het eerste gezicht wellicht beperkt. In het PO, VO, MBO en HBO zijn functies, salarisschalen en salarisontwikkeling voor een belangrijk deel vastgelegd in cao’s. Ook binnen de kinderopvang wordt gewerkt met een duidelijke cao en functieschalen. Daarmee is al veel structuur aanwezig. Toch maakt juist de nieuwe regelgeving duidelijk dat een salarisschaal op zichzelf onvoldoende is. Onze consultants benadrukken dat een werkgever straks moet kunnen uitleggen waarom een medewerker in een bepaalde functie, schaal en trede is geplaatst en waarom eventuele beloningsverschillen tussen medewerkers bestaan.

Je hebt wat uit te leggen als werkgever!

Een belangrijk onderdeel van de nieuwe regels is het recht op informatie. Een werknemer kan straks schriftelijk informatie opvragen over het eigen loonniveau en over de gemiddelde beloning van mannen en vrouwen die hetzelfde of gelijkwaardig werk verrichten. Werkgevers moeten medewerkers jaarlijks informeren over dit recht en moeten een informatieverzoek binnen uiterlijk twee maanden beantwoorden.

De cao biedt daarbij een belangrijke basis. Veel salarisverschillen volgen rechtstreeks uit een schaal en periodiek. Onze HR experts verwachten vooral medewerkersvragen rondom de toepassing daarvan. Denk aan de inschaling bij indiensttreding, het waarderen van relevante ervaring, functieindeling, toelagen, extra taken, tijdelijke beloningscomponenten, persoonlijke afspraken en situaties waarin medewerkers met vergelijkbaar werk via verschillende routes tot hun huidige salaris zijn gekomen.

De werkgever moet bovendien beschikken over een systeem voor functiewaardering en functie-indeling dat is gebaseerd op objectieve en genderneutrale criteria. Het Nederlandse wetsvoorstel noemt daarbij in ieder geval vaardigheden, inspanningen, verantwoordelijkheden en arbeidsomstandigheden. Afspraken hierover kunnen ook op cao-niveau worden gemaakt.

Nadenken bij werving en inschaling van nieuwe collega’s

Loontransparantie begint al voordat iemand in dienst komt. Een werkgever moet informatie geven over het aanvangsloon of de bandbreedte daarvan en, waar relevant, de toepasselijke cao-bepalingen. Ook mag tijdens de sollicitatieprocedure niet meer naar het huidige of eerdere salaris worden gevraagd. Het salarisverleden mag daarmee geen zelfstandig criterium vormen voor de nieuwe inschaling.

Onze HR experts voorzien dat er extra aandacht nodig is voor inschaling. Een vacature waarin de cao schaal wordt vermeld, geeft al veel informatie. Vervolgens moet ook duidelijk zijn op basis van welke objectieve criteria een kandidaat binnen die schaal wordt geplaatst. De bekende vraag naar het laatstverdiende salaris kan daarvoor niet langer als uitgangspunt dienen.

Meer dan 150 werknemers? Dan komt er rapportageverplichting!

Een aantal van de organisaties waar we als Merces mee samenwerken hebben ook te maken met de rapportageverplichting bij. Volgens de huidige Nederlandse uitwerking moeten werkgevers met ten minste 150 werknemers voor het eerst uiterlijk op 7 juni 2028 rapporteren over kalenderjaar 2027. Voor organisaties met 100 tot 149 werknemers volgt de eerste rapportage uiterlijk op 7 juni 2031. De rapportage bevat onder meer gegevens over de gemiddelde en mediane genderloonkloof, variabele beloningscomponenten en beloningsverschillen binnen categorieën medewerkers.

De Nederlandse uitwerking probeert daarbij zoveel mogelijk gebruik te maken van gegevens die al in de salarisadministratie en loonaangifte beschikbaar zijn. Dat verlaagt de administratieve belasting, zolang de onderliggende inrichting klopt.

Daar ligt voor HR, Finance en Payroll een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Een technisch correct berekend salaris levert nog geen bruikbare loontransparantierapportage op wanneer functies niet eenduidig zijn geregistreerd, functiecategorieën ontbreken of beloningscomponenten onvoldoende herkenbaar zijn vastgelegd.

Wat betekent dit concreet voor je HR en Payroll?

Organisaties hoeven daarbij niet te wachten op de definitieve wetgeving of nieuwe softwarefunctionaliteit. De belangrijkste voorbereiding zit in de kwaliteit en samenhang van de huidige inrichting.

Onze experts hebben een checklist van 5 punten op een rijtje gezet:

  • Controleer of functie, functieclassificatie, schaal en salarispositie consequent bij medewerkers zijn vastgelegd en aansluiten op het formele functiehuis.
  • Breng in kaart welke salariscomponenten naast het reguliere schaalbedrag worden toegepast en leg vast op welke grond deze worden toegekend.
  • Bepaal welke functies als hetzelfde of gelijkwaardig werk worden beschouwd en zorg dat deze indeling vanuit HR data reproduceerbaar is.
  • Controleer of historische keuzes rond inschaling en salarisontwikkeling voldoende zijn vastgelegd om een verschil later te kunnen verklaren.
  • Richt vooraf het proces voor informatieverzoeken in, inclusief eigenaarschap, controle van gegevens, privacy en de uitleg richting de medewerker.

De voorbereiding op loontransparantie begint bij de inrichting van de HR- en salarisadministratie. Functies, functieclassificaties, salarisschalen en andere relevante kenmerken moeten eenduidig en consequent zijn vastgelegd. Hetzelfde geldt voor aanvullende beloningscomponenten, zoals toelagen en andere salarisafspraken. Nu weten we ook wel, dat dit natuurlijk bij jou organisatie al goed staat, maar doe voor de zekerheid nog eens de check!

Daarbij is niet alleen van belang welke gegevens in het HR-systeem aanwezig zijn, maar ook welke betekenis eraan wordt gegeven. Een functiecategorie moet bijvoorbeeld aansluiten op het functiehuis en op de manier waarop gelijk of gelijkwaardig werk binnen de organisatie wordt beoordeeld. Ook moet duidelijk zijn op basis van welke criteria een medewerker binnen een schaal is ingeschaald en waarom eventuele aanvullende beloningscomponenten zijn toegekend.

Voor het onderwijs vormt de cao een stevige basis onder transparante beloning. De nieuwe regels vragen vooral om aantoonbaarheid van de keuzes die binnen die structuur worden gemaakt. Een schaalnummer vertelt welk salaris bij een functie hoort. Het vertelt nog niet volledig waarom medewerker A op een andere trede staat dan medewerker B, waarom een toelage is toegekend of waarom twee verschillende functies als gelijkwaardig worden beschouwd.

Daarom ligt de voorbereiding op loontransparantie voor een belangrijk deel vóór de uiteindelijke rapportage. Functiehuis, cao toepassing, HR administratie, salarisverwerking en rapportage moeten inhoudelijk op elkaar aansluiten. Wanneer die basis klopt, kan een organisatie een informatieverzoek beantwoorden vanuit dezelfde gegevens waarmee zij haar personeel dagelijks beheert.

Auteur

Melanie van den Hoven

Performance Manager

Gerelateerde artikelen

Administratieve Organisatie en Interne Beheersing (AO/IB)

In de complexe omgeving waarin we werken zijn de administratieve organisatie en interne beheersing van een organisatie van essentieel belang. Het handboek AO/IB draagt…

Controller as a Service

Herken jij ook die momenten waarop jouw organisatie extra financiële expertise nodig heeft, terwijl je uit kostenoverweging ervoor hebt gekozen geen fulltime controller aan…

Beleidsrijk begroten: zo maak je van je begroting een strategisch stuurinstrument

Een begroting maken is voor onderwijsorganisaties meer dan bepalen hoeveel geld er volgend jaar beschikbaar is. De begroting is een vertaling van de ambities…